Wróć

85 lat temu na południowo-wschodnich krańcach Polski, w geograficznym trójkącie bezpieczeństwa, którego boki tworzyły Wisła, San i pasmo Karpat, rozpoczęła się budowa potężnego centrum przemysłowego. Największe wyzwanie inwestycyjne polskiego międzywojnia – Centralny Okręg Przemysłowy – miał być odpowiedzią i lekarstwem na pozaborcze zacofanie cywilizacyjne ziem polskich, gospodarczy kryzys i plagę bezrobocia.

Przyjęty przez Sejm na początku 1937 roku plan budowy COP-u sprawił, że na ponad dwa lata terytorium w widłach Wisły i Sanu stało się największym placem budowy w Europie Wschodniej. Od marca 1937 do września 1939 roku powstało tu 45 większych i średnich oraz 60 małych zakładów, które zapewniły zatrudnienie 110 tys. osób. Przedsiębiorstwa wyszły spod ręki polskich inżynierów, majstrów i wykwalifikowanych robotników przybywających na teren COP-u z niemal każdego zakątka kraju. Najnowocześniejsze technologie, które wykorzystano do uruchamiania fabryk, oraz budowa zakładów o szerokim spektrum produkcji, zapewniły całemu regionowi potężny cywilizacyjny awans. Centralny Okręg Przemysłowy stał się największym projektem modernizacyjnym Drugiej Rzeczypospolitej, dzięki któremu do tej pory zacofana gospodarczo południowo-wschodnia część Polski zanotowała przemysłowy i urbanizacyjny skok. Choć II wojna światowa nie pozwoliła na dokończenie tej ambitnej koncepcji, COP nadal pozostawał dalekosiężną inicjatywą, a ślady jej dziedzictwa przetrwały do dzisiaj. Projekt kompleksowo połączył zagadnienia bezpieczeństwa militarnego, rozwoju gospodarczego kraju, polityki regionalnej oraz awansu społecznego i materialnego wielkiej grupy ludności. Precyzyjnie wyznaczył granice geograficzne, ekonomiczną specjalizację poszczególnych regionów oraz jasno wskazał źródła finansowania przez ustalenie partnerskich zasad współpracy państwa i podmiotów prywatnych. Dzięki skoncentrowaniu uwagi na nowoczesnych i niezwykle Polsce potrzebnych dziedzinach przemysłu: stalowego, chemicznego i zbrojeniowego, zaktywizował gospodarczo zacofane tereny. Dziś jest świadectwem polskiej myśli technicznej, zaangażowania i determinacji, pomnikiem wielkiego wysiłku społeczeństwa w dążeniu do gospodarczej, ekonomicznej i społecznej stabilizacji kraju oraz wiary w polski sukces.

Wystawa „Ku przebudowie gospodarczej…” została przygotowana z okazji 85. rocznicy zatwierdzenia przez Sejm planu budowy Centralnego Okręgu Przemysłowego. Składa się z dwudziestu plansz, na których zaprezentowano najważniejsze zagadnienia związane z dziejami i dziedzictwem COP-u. Na ekspozycję składają się archiwalne fotografie, na których uwieczniono budowniczych i organizatorów COP-u, kluczowe inwestycje gospodarcze, prace urbanizacyjne oraz szereg zagadnień związanych z produkcją COP-owskich fabryk i zakładów. Wystawę uzupełniają plansze prezentujące nowe Muzeum Centralnego Okręgu Przemysłowego, którego otwarcie będzie jednym z głównych punktów tegorocznych obchodów jubileuszowych. Tytuł ekspozycji zaczerpnięty został z wydawnictwa z roku 1937 pt. „Ku przebudowie gospodarczej. Wytyczne Inwestycyj Państwowych”, w którym opublikowano wystąpienie wicepremiera Eugeniusza Kwiatkowskiego oraz przemówienia ministrów poszczególnych resortów. Zostały one wygłoszone 5 lutego 1937 roku na posiedzeniu Komisji Budżetowej Sejmu zatwierdzającej projekt budowy COP-u.

Data ekspozycji: od 4.02.2022

Miejsce ekspozycji: Wydział Mechaniczno-Technologiczny Politechniki Rzeszowskiej w Stalowej Woli, ul. Kwiatkowskiego 4